સ્ટૉક › સ્ટૉકના GST નિયમો

સ્ટૉકના GST નિયમો: શું લખવું અને ક્રેડિટ ક્યારે પાછી જાય

CGST Rules નો rule 56 સ્ટૉક વિશે શું લખવાનું કહે છે, તે કેટલો સમય રાખવું, અને ખોવાયેલો, નષ્ટ કે મફત આપેલો માલ ઇનપુટ ટૅક્સ ક્રેડિટ કેમ ગુમાવે છે.

Rule 56: GST સ્ટૉકનો હિસાબ માગે છે

CGST Rules, 2017 ના rule 56(2) મુજબ રજિસ્ટર્ડ વ્યક્તિએ આવેલા અને ગયેલા માલનું સ્ટૉક અકાઉન્ટ રાખવું પડે છે. તેમાં ઓપનિંગ બેલેન્સ, આવેલો માલ, વેચેલો માલ, ખોવાયેલો, ચોરાયેલો, નષ્ટ થયેલો, રાઇટ-ઑફ કરેલો કે ગિફ્ટ કે ફ્રી સૅમ્પલ તરીકે આપેલો માલ, અને સ્ટૉકનું બેલેન્સ દેખાવું જોઈએ, જેમાં કાચો માલ, તૈયાર માલ, સ્ક્રેપ અને વેસ્ટેજ પણ હોય.

કમ્પોઝિશન સ્કીમ (section 10) માં ટૅક્સ ભરતો ડીલર આ સ્ટૉક અકાઉન્ટના નિયમમાંથી બહાર છે, પણ તેણે બીજા અકાઉન્ટ અને રેકૉર્ડ રાખવા પડે છે. મળેલા અને આપેલા એડવાન્સનો રેકૉર્ડ બધાએ રાખવાનો છે.

રેકૉર્ડ ક્યાં અને કેટલો સમય રાખવા

• રજિસ્ટ્રેશનમાં દર્શાવેલા મુખ્ય બિઝનેસના સ્થળે (બીજાં સ્થળો પોતાના રેકૉર્ડ ત્યાં જ રાખે છે), કાગળ પર કે કમ્પ્યુટરમાં.
• તે વર્ષના ઍન્યુઅલ રિટર્નની ડ્યૂ ડેટથી 72 મહિના સુધી (CGST Act નો section 36). ઑડિટ કે તપાસમાં અધિકારી તે માગી શકે છે.

વેચાણ વગર નીકળેલો સ્ટૉક: ઇનપુટ ટૅક્સ ક્રેડિટ

CGST Act નો section 17(5)(h) કહે છે કે ખોવાયેલા, ચોરાયેલા, નષ્ટ થયેલા, રાઇટ-ઑફ કરેલા, કે ગિફ્ટ કે ફ્રી સૅમ્પલ તરીકે આપેલા માલ પર ઇનપુટ ટૅક્સ ક્રેડિટ મળતી નથી. ખરીદતી વખતે ક્રેડિટ લીધી હોય તો માલ આ રીતે જાય ત્યારે તે ક્રેડિટ રિવર્સ કરો (પાછી ભરો). Section 17(5)(g) અંગત વપરાશના માલ પર ક્રેડિટ રોકે છે, એટલે પોતાના વપરાશ માટે લીધેલો માલ પણ ક્રેડિટ ગુમાવે છે.

મૅન્યુફૅક્ચરિંગમાં સામાન્ય પ્રોસેસ લૉસ (બાષ્પીભવન, ભેજ, કટિંગ) ખોવાયેલા કે નષ્ટ માલથી અલગ ગણાય છે; તમારા કેસમાં અકાઉન્ટન્ટને પૂછો.

કોઈ કર્મચારીને વર્ષમાં ₹50,000 સુધીની ગિફ્ટ સપ્લાય ગણાતી નથી (CGST Act નું Schedule I), પણ ગિફ્ટ આપેલા માલની ક્રેડિટ તો પણ બંધ રહે છે. આ નિયમો નવેમ્બર 2026 મુજબ છે; GST વારંવાર બદલાય છે, એટલે ફાઇલ કરતાં પહેલાં CBIC (cbic-gst.gov.in) કે તમારા અકાઉન્ટન્ટ પાસે ચકાસો.